Sinds 2009
Wat is Fawn?
Je loopt de kamer in. Er is iets. Je weet nog niet wat, maar je voelt het al voordat iemand iets heeft gezegd. Je scant. Je voelt hoe je systeem zich voorbereid. Je past je aan. Niemand heeft je dat gevraagd, dat gaat vanzelf.
Je oren spitsen, je buik spant aan en je ogen knijpen samen. Fysieke signalen van je lijf: let op!
Het gesprek is voorbij. Je fietst naar huis. En dan begint het: 'Heb ik iets gezegd waardoor ze anders keek? Was ik te veel aan het woord? Was ik te weinig geïnteresseerd? Ze gedroeg zich anders dan normaal, kwam dat door mij?'
Je hoofd is je controle centrum. Hier wordt alles tot in de diepte geanalyseerd. 'Deed ik iets fout? Is er iets mis met mij?'
Je baas vraagt hoe het met je gaat. Je zegt: goed hoor. En dat meen je ook, op het moment zelf. Pas later, als je alleen bent, voel je wat je eigenlijk had willen zeggen.
Je bent zo gericht op de ander, dat het voelen van je eigen gevoelens 'IN het moment zelf' vaak pas later komt.
Vroeger thuis leerde je opletten. Niet omdat iemand dat letterlijk aan je vroeg, maar omdat het nodig was. Je bent super sensitief en je voelde of het veilig was al voordat je de kamer inkwam. Of iemand in een goede bui was. Of je iets mocht vragen vandaag... of beter niet.
Dat is geen pleasen. Pleasen is nog een soort keuze, al is het vaak ook een patroon dat vanzelf gaat. Dit fawnen zit dieper: je zenuwstelsel heeft geleerd heel alert te zijn én op elke kleine verandering te anticiperen. Het past zich aan aan de sfeer, de mensen, de situatie. Automatisch. Dat heet fawn.
Wat betekent Fawn
Dat automatische aanpassen heeft een naam: Fawn. Het is een trauma response, net als Fight, Flight en Freeze. Maar anders dan die drie is Fawn totaal onzichtbaar. Je vecht, vlucht of bevriest niet (althans niet volledig). Je buigt mee. Gewillig lijkt het, in iedergeval van buiten gezien. Terwijl jij van binnen aan het overleven bent. Vaak hoor ik hier clienten vertellen dat ze van de buitenkant prima in orde leken, maar zich aan de binnenkant afschuwelijk voelden. Bij Fawn is het een bekend kenmerk om het verschil tussen je binnen- en buitenkant zo sterk te voelen.
Misschien herken je Fawn in je lijf
Je ademhaling die oppervlakkiger of heel hoog wordt als iemand iets van je verwacht of je houdt je adem in. Je schouders die naar voren komen. De glimlach die er al is voordat jij besloten hebt te glimlachen. Je bent hyper-bewust-aanwezig, maar voor de ander. Van binnen ben je niet of nauwelijks meer in contact met jezelf. En daarna, als je alleen bent: de uitputting. Leeg voelen. De irritatie, boosheid of het verdriet dat dan pas komt. Het gevoel dat je jezelf ergens kwijt bent geraakt.
Dat is het verschil met freeze
Bij freeze ben je nauwelijks in staat te bewegen, je lijf weigert dienst. Bij Fawn ben je er juist heel hard bij in bewuszijn, maar volledig gericht en in dienst van de ander. Overigens is het ervaren van die freeze wel degelijk aanwezig. Het een sluit het ander niet uit, maar Fawn kan zich alsnog met de ander blijven richten, zelfs als je lijf dienst weigert.​
Pleasen vs Fawn (of Follow)
Pleasen lijkt er op, maar fawn zit dieper. Pleasen is nog een keuze, al gaat het vaak ook vanzelf en voelt het als een patroon. Fawn is geen keuze meer: het zenuwstelsel heeft het overgenomen.
​
Een fawner voelt zich vaak diep schuldig. Maar die schuld is niet van hen...
​Over schuld die niet van jou is
Een fawner voelt zich vaak diep schuldig, alsof alles wat misgaat hun verantwoordelijkheid is. Maar die schuld is niet werkelijk van hen. Ze is ontstaan in een omgeving waarin de ander zich terugtrok uit verbinding, dubbele signalen gaf of zelfs dingen zei of deed die niet klopten of schadelijk waren, maar waarin je als kind de verbinding als heilig beschouwde. En dus niet kon zien dat het niet bij jou lag. Fawnen werd (en is) een manier om de breuk te herstellen, de liefde vast te houden, de spanning te dempen. De wortel ervan ligt niet in schuld, maar in overlevingswijsheid: het was de enige manier om te blijven (be)staan binnen een onveilige verbinding.
Je collega zegt dat het project goed ging. Jij weet nog precies welke drie dingen er bijna mis gingen, wat jij had kunnen doen en waarom het eigenlijk toch niet goed genoeg was.
Dit is fawn verpakt in perfectionisme. Dat is een zenuwstelsel dat geleerd heeft: als ik maar hard genoeg nadenk en het goed doe, dan blijft het veilig.
​​
Het hoofd dat nooit stopt
Fawners werken ongelooflijk hard, vaak op manieren die niemand ziet. Hun inspanning zit niet alleen in fysiek doen of zorgen, maar in het voortdurend nadenken, afstemmen en analyseren. Ze proberen van binnen chocola te maken van wat verwarrend, pijnlijk of onveilig voelt. Dat mentale en emotionele werk is óók fawnen: onophoudelijk zoeken naar verklaringen, nuances, veiligheid. Niet persé om controle te hebben, maar om verbonden te kunnen blijven in een wereld die ooit (en vaak nog steeds) onvoorspelbaar was.
Hoe Fawn ontstaat
Fawn ontstaat dus niet zomaar. Het is een reactie op wat er vroeger gebeurde in de relatie met anderen (Fawn als gevolg van relationeel trauma), maar zit ook juist op wat er niet of onvoldoende was (emotionele verwaarlozing): de aandacht, de veiligheid, de ruimte om jezelf te zijn. Dat laat diepe sporen na.
Dit alles nu lezen over Fawn kan ook zomaar een emotionele reactie bij je oproepen. Dat is het systeem dat herkent: dit heb ik, dit gevoel ken ik al heel lang. Wanneer je behoefte voelt om hierover te praten, plan dan vooral een gratis en vrijblijvende intake bij me in.
Wil je meer lezen over hoe trauma ontstaat en wat het met je doet?
Lees de blog: Fawn – de ongrijpbare traumarespons achter aanpassing en zorgzaamheid
Fawn betekent ook: hertenkalf. Een dier dat zich klein & stil maakt als er gevaar is, zacht blijft en hoopt dat de storm overwaait. Zo werkt fawn ook.
Fawn ontstaat altijd in relatie
Fawn ontstaat nooit in je eentje. Het is altijd een reactie op iemand anders: een ouder of grootouder, een broer of zus, een situatie thuis of op school die onveilig of onvoorspelbaar was. Je leerde jezelf afstemmen op de ander om de verbinding te bewaren. Jezelf als het ware uitzetten, zodat de ander zich niet vervelend of ongemakkelijk zou voelen.
Dat laat sporen na. Want je lichaam onthoudt het. Nabijheid voelt later als iets dubbels: je verlangt ernaar en tegelijk slaat er iets alarm. Niet omdat de ander persé gevaarlijk is, maar omdat verbinding ooit zo was. Daarom voelt fawn ook zo hardnekkig: je systeem zoekt nog steeds wat het vroeger nodig had.
Het ongeluk van mijn vader was ingrijpend. Maar wat het meest sporen naliet was de periode erna: niemand die zag wat ik nodig had of sprak over wat er gebeurd was. Om te overleven ging ik pleasen en paste ik me aan.
Toen mijn vader een ernstig ongeluk kreeg en in een rolstoel belandde stond mijn wereld op z'n kop. Als jongste kind (14 jaar) met een uitwonende oudere broer en zus, was ik thuis met mijn ouders die wel wat anders aan hun hoofd hadden dan mijn emotionele, mentale welzijn.
Het jaar na het ongeluk moest mijn vader revalideren en zag ik hem maar een paar keer per week. Nabijheid werd iets heel ingewikkelds: hoe knuffel je een vader die in een rolstoel zit? En die niet sprak over het ongeluk. Bovendien vroeg hij mij destijds of ik wilde zorgen voor mijn moeder. Iets wat ik heel letterlijk nam, waardoor ik een verstoorde relatie ontwikkelde met het 'zorgen voor'.
Mijn wereld bestond nog helemaal uit mijn ouders, broer, zus en ik. En ik nam dat heel serieus...
Is Fawn... te fixen?
Als traumasensitieve coach voor pleasers en fawners heb ik hier echt een mening over. 'Fixen, 'oplossen', 'overwinnen' als het gaat om fawn vanuit trauma zijn woorden die juist kunnen her-traumatiseren.
Ik heb hier persoonlijk lang mee geworsteld. Trauma, en dus Fawn, fix je niet. Je leert hoe je er mee kunt omgaan. Je leert er zo goed als je kunt voor zorgen. Je leert hoe je met jezelf kunt omgaan als er een trigger is. En je leert om hulp te vragen aan je omgeving op de momenten dat jij dat nodig hebt. Gaandeweg zul je merken dat je triggers in frequentie en intensiteit afnemen. Omdat het systeem leert dat jij goed voor het systeem mét trauma gezorgd wordt.
Je hoeft niet van je trauma 'af'
Er is ooit een wond in jou ontstaan, door iets wat je erg diep gekwetst heeft, bewust of onbewust. Fawn is de reactie op die wond, zij probeert jou te helpen door te proberen alles voor de ander te doen. In de veronderstelling dat je dan hopelijk nooit meer zoveel pijn zal hoeven doormaken. Wanneer je gaat leren omgaan met je wond en dus ook met Fawn als reactie, is dat je dat zo liefdevol als mogelijk is leert verzorgen.
Zodat het beetje bij beetje kan helen en het een litteken wordt. Dat heeft net zolang tijd, aandacht en liefde nodig als het nodig heeft. Dat gebeurt op jouw tempo en op jouw manier. Traumasensitief werken is ook precies dat: ik kan volgen van wat jij nodig hebt, ik kan als het ware ondertitelen wat jouw systeem aangeeft. De wond die heelt, wordt zachter en is niet meer zo kwetsbaar.
​
Compassie is voor anderen. Toch?
Fawners zijn bijzonder kritisch naar zichzelf. Niet omdat ze streng zijn van nature, maar omdat de criticus letterlijk tussen jou, het fawn-deel en de buitenwereld gaat staan. De criticus ziet precies waar het fawn-deel zou moeten verbinden en als het dat niet doet, bijvoorbeeld omdat andere delen in jou zich daartegen verzetten, dan zal de criticus je met schuldgevoel en schaamte opzadelen. Zo bewijst hij het fawn-deel een dienst: verbinden is het hoogste goed. Alleen dát houd je veilig. De criticus heeft niet het besef dat hij jaren of soms al decennia lang het fawn-deel niet meer zou hoeven activeren. En het fawn-deel zelf al helemaal niet.
Daarom is juist compassie én nieuwsgierig zijn zo belangrijk. Niet om het fawn-deel en de criticus te bestrijden, maar om ze te leren begrijpen. Dat is ook het moment waarop mensen bij mij binnenkomen. Ze voelen dat het schuurt, dat het fawnen ze teveel kost, maar er niet alleen uit kunnen komen. Daar ga ik naast je staan en je helpen.
Geef jezelf toestemming om meerdere keren van hetzelfde te helen.
Alex Elle
Ik ken Fawn van binnenuit
Mijn trauma respons is ook Fawn. Met veel geduld, nog meer geduld en heel veel oefenen heb ik een leven gecreëerd waarin ik veel minder afhankelijk ben van de goedkeuring en bevestiging van anderen. Waarin ik mijn eigen tempo volg. Waarin ik net zo belangrijk ben als ieder ander. En waarin ik me niet meer continu schuldig voel als ik kies voor mijn eigen behoeftes, maar ook in staat ben mijn schuldgevoelens te dragen als ze er wel zijn.
Juist met Fawn people ga ik graag samen aan de slag om te werken aan een steviger zelf-gevoel, gezonde grenzen en het leren luisteren naar eigen behoeftes. Het leven kan zoveel makkelijker, innerlijk rustiger en milder. Fawn people verdienen veel compassie: zowel van anderen, maar natuurlijk vooral van zichzelf.
Boek: Fawning
Naast vechten, vluchten en bevriezen bestaat er een vierde, minder bekende (maar veelvoorkomende) traumareactie: fawning. Dat houdt in dat je jezelf steeds aanpast aan de behoeftes en verwachtingen van anderen, waardoor je jezelf meer en meer kwijtraakt.
Je loopt continu op je tenen om anderen te pleasen, vermijdt conflicten, neemt de schuld op je en cijfert jezelf helemaal weg, om veiligheid te vinden in een onveilige wereld. Het verklaart waarom je voor anderen zorgt terwijl dat ten koste gaat van jezelf, waarom je werk blijft doen dat niet bij je past of steeds weer in een ongezonde relatie belandt – zelfs wanneer het voor anderen zo duidelijk is dat je zou moeten vertrekken.
​
Ingrid Clayton is klinisch psycholoog en dé expert op het gebied van fawning. In dit baanbrekende boek toont ze aan de hand van ervaringsverhalen van haarzelf en anderen, in combinatie met de nieuwste wetenschappelijke onderzoeken, waarom je fawnt en hoe je de eigenschappen van fawning kunt herkennen. Maar bovenal laat ze zien hoe je dit kunt afleren, zodat je eindelijk kunt helen en helemaal jezelf kunt zijn. (Bron: Bol.com)
